را با آن دود مىدهند . نوع سفيد و تلخ نيز يافت مىشود و اين [ قسط ] هندى به نام « بنفشه‌اى » 17 است زيرا از نظر بو به [ بنفشه ] مىماند 18 . نوع ديگر مايل به سياه و آن تلخ و بدترين است ، از نظر بو شبيه 19 درخت مصطكى [ از نوع ] كوچك است . پولس : جانشين [ قسط ] ميوهء درخت قطران است . قسط را « هويج دريايى » 20 مىنامند همان گونه كه حنزاب را « هويج خشكى » مىگويند . ارجانى : قسط سه نوع است : عربى - سفيد ، سبك و خوش‌بو ؛ هندى - كلفت ، سياه و سبك ، و سورى - سنگين ، رنگش شبيه رنگ چوب شمشاد و بويش نافذ است . * * بهترين [ قسط ] تازه ، پر ، [ كرم ] نخورده است ، بدبو نيست و زبان را مىسوزاند . آن را با ريشه‌هاى سخت راسن مىآميزند ، اما راسن زبان را نمىگزد و بوى آن‌چنان شديد همانند بوى [ قسط ] را ندارد 21 . جانشين [ قسط ] نصف مقدارش عاقرقرحا است . ابن ماسويه : جانشين [ قسط ] دريايى در داروهاى كبد ، وج و اگر نتوان يافت ، راسن است . ( 1 ) . صورت عربى يونانى مشتق از « كشتهه » سانسكريت ( I , Low ، 391 ؛ ميمون ، 338 ) ؛ - Aucklandia costus Falc . مترادف Saussurea lappa Clarke ؛ يا Costus speciosus Sm . مترادف Costus arabicus L . ؛ ابو منصور ، 450 ؛ ابن سينا ، 620 ؛ عيسى ، 15 58 . ( 2 ) . قسط ، كسط و كست . ( 3 ) . هنه‌دار ( ؟ ) . ( 4 ) . نسخهء الف : كت ، نسخهء فارسى : قت ، Platts : 813 : كت ( kut ) . ( 5 ) . قسطوس ، نك . يادداشت 1 . ( 6 ) . قس . ديوسكوريد ، I ، 13 . ( 7 ) . الشمشاد ، نك . شمارهء 422 ، يادداشت 4 . ديوسكوريد ، I ، 13 : فقسس ( ) - نام يونانى « شمشاد » . ( 8 ) . نسخه‌هاى الف و ب : لاالزم ، بايد خواند لاالزهم . ( 9 ) . نسخه‌هاى الف ، ب ، پ : الدزانه ، بايد خواند الرزانة ، نسخهء فارسى : جرم او هموار و نرم بود . ( 10 ) . القرنفلى و الزبيبى . ( 11 ) . الراهن ، II , Vullers ، 19 : راهن - cornus ( زغال‌اخته ) . ( 12 ) . نسخهء الف : هو ، نسخهء پ : هم ( آنها ) يعنى ساكنان حبشه .